Jak kupować ETF dysponując jednorazową, dużą kwotą?

Jedno z największych wyzwań związanych z inwestowaniem w ETFy i inne klasy aktywów pojawia się już na samym początku drogi wielu inwestorów. Wyobraź sobie, że zgromadziłeś relatywnie większą kwotę na swoim koncie bankowym, a inflacja zjada część wartości zgromadzonych przez Ciebie środków. Planujesz rozpocząć przygodę z inwestowaniem.

Tylko jak rozpocząć inwestowanie w sposób odpowiedzialny?

Pytanie, które pojawia się, gdy dysponujesz relatywnie większą kwotą: “Zainwestować wszystko na raz, czy rozłożyć inwestycje w czasie?” Jeśli jesteś w momencie, w którym giełdy biją coraz to nowe rekordy, dylemat staje się jeszcze większy. Zadajesz sobie zapewne pytanie, czy nie poczekać, aż rynki zaliczą korektę, w przeciwnym razie narażasz swoją inwestycję na potencjalnie spory zjazd wartości w okresie korekty, lub, co gorsza, większego kryzysu.

W sieci istnieje całkiem sporo treści zachęcających w takiej sytuacji do stosowania metody DCA, czyli rozkładania zakupów w określonym czasie, np. następnych 6-12 miesięcy. Metoda ta polega na rozkładaniu ryzyka w czasie, ale czy przypadkiem nie jest to odkładanie ryzyka na później? Większość dostępnych na ten temat materiałów w Internecie jest tendencyjna i niepoparta żadnymi badaniami.

Spróbuję na te pytania w tym artykule odpowiedzieć na bazie eksperymentu statystycznego na rzeczywistych danych.

Nieco więcej o eksperymencie

Sprawdzę, jak wyglądała zyskowność metody opartej o inwestycję całości środków versus inwestycję rozkładającą zakupy w czasie na 6 i 12 miesięcy. Prześledziłem to za pomocą skryptu napisanego w Pythonie, opierając się na cenach zamknięcia S&P 500 i MSCI World. Zbadałem ponad 600 niezależnych symulacji rozpoczynanych każdego nowego miesiąca począwszy od 1970 roku dla scenariuszy opartych o uśrednianie w czasie jak i kupno za całość kwoty już na samym początku inwestycji. Wyniki są bardzo ciekawe.

W dalszej części artykułu udostępniam Ci interaktywny symulator, w którym możesz sprawdzić wyniki samodzielnie. Podając dowolną kwotę i obecną odległość od szczytu dla indeksu bazowego, pokażę, jak statystycznie zyskowne były poszczególne scenariusze w ostatnich 50 latach dla takiej konfiguracji parametrów. To bardzo cenna lekcja dla osób inwestujących długoterminowo, które boją się wchodzić „na górce” w globalne indeksy. Pamiętaj oczywiście, że to nie jest rekomendacja inwestycyjna, a jedynie solidna porcja statystycznej wiedzy, którą sam już powinieneś wykorzystać.

Zaczynamy.

Masz tylko 2 minuty? Przeczytaj to

Dwa pytania pomogą Ci wybrać strategię.

Pytanie 1: Czy sprzedasz w panice przy spadku 30%?

Lump Sum i DCA - dwa warianty, jedna decyzja

Zanim cokolwiek zaczniemy liczyć, upewnijmy się, że rozumiemy różnicę pomiędzy dwoma zasadniczymi podejściami, które są adresowane przez ten artykuł.

Lump Sum (LSI - Lump Sum Investing) - Inwestujesz jednorazowo całą relatywnie dużą kwotę. Załóżmy, że uzbierałeś 100 000 zł oszczędności i chcesz zacząć inwestować w ETFy. Stosując podejście LSI - kupujesz za całość wybraną inwestycję i możesz iść spać. Albo i nie, jeśli następnego ranka rynek otworzy się 3% niżej i zacznie się większa korekta.

DCA (Dollar Cost Averaging) - rozkładasz zakupy na równe transze w czasie. Wspomniane 100 000 zł dzielisz np. na 6 miesięcznych transz po ~16 667 zł. Co miesiąc dokonujesz zakupu danej inwestycji za pojedynczą transzę, reszta środków czeka na inwestycję. Jeśli w tym czasie rynek zalicza korektę, uśrednianie daje Ci szansę zakupu większej liczby jednostek w ramach danej transzy i tym samym w kolejnych latach więcej zyskujesz. Jeśli jednak rynek wciąż pnie się w górę w trakcie tego okresu, kupujesz drożej, czyli za daną transzę jesteś w stanie kupić mniej i de facto tracisz potencjalny zysk, który mógłby się mnożyć w kolejnych latach.

Decyzję co do zakupu odkładasz po prostu w czasie, jak i związane z tym ryzyko. Możliwa jest też sytuacja, że rynek pnie się w górę, kupujesz po coraz droższych cenach, a po okresie 6 miesięcy, gdy zainwestowałeś już 100% swoich środków, zaczyna się korekta. Rozpoczynający się spadek jest już jednak mniej bolesny, gdyż w czasie 6 miesięcy udało Ci się osiągnąć pewien zysk, który stanowi swoistą poduszkę bezpieczeństwa. Dlatego też poleca się metodę DCA osobom, które potrzebują “psychologicznego ubezpieczenia”. Statystycznie rzecz biorąc, uśredniając zakupy w czasie, obsunięcie wartości portfela poniżej kwoty wpłaconej jest relatywnie płytsze niż dla Lump Sum, stąd łatwiej jest przetrwać okres korekt i kryzysów osobom, które nie radzą sobie z emocjami widząc topniejącą wartość portfela.

"

DCA to symetryczna polisa: chroni przed jednym ekstremum, pozbawia korzyści z drugiego. Nie jest strategią maksymalizacji zysku. Jest narzędziem obniżania zmienności wyniku.

Dlaczego matematyka faworyzuje “Lump Sum”

Zanim przejdziemy do danych historycznych, zatrzymajmy się przy intuicji. Bo wniosek jest dość oczywisty i niewygodny dla zwolenników DCA.

Rynki akcji w długim terminie idą w górę, jednak nie dzieje się to zawsze. Jeśli weźmiesz wystarczająco długi okres, to S&P 500 rośnie w mniej więcej 70% czasu. MSCI World - podobnie. Skoro tak, to każdy dzień, w którym Twoje pieniądze czekają poza rynkiem, jest statystycznie dniem zmarnowanej szansy na wyższą stopę zwrotu.

I to właśnie potwierdziło słynne badanie Vanguarda z 2012 roku o dość wymownym tytule: „Dollar-Cost Averaging Just Means Taking Risk Later”. Innymi słowy, DCA oznacza po prostu odraczanie ryzyka w czasie. Vanguard policzył wyniki na danych indeksów z USA, Wielkiej Brytanii i Australii dla 10-letnich okresów od 1926 do 2011 roku.

Wynik tego badania pokazuje dość znaczną przewagę jednorazowego zakupu.

Jakie wnioski pozwoliło mi wyciągnąć rozwinięcie eksperymentu?

Spójrzmy na wysokopoziomowe podsumowanie eksperymentu. To są dane dla S&P 500 Total Return dla każdego startowego miesiąca w okresie styczeń 1970 - grudzień 2020 (612 punktów startowych) i trzech strategii: Lump Sum, DCA-6 i DCA-12. Liczby końcowe podaję dla kwoty 120 000 zł, ale procentowe wnioski skalują się na dowolną wysokość wpłaty.

Tabela 1: Rozkład wyników DCA-12 vs Lump Sum dla S&P 500 (1970-2020)

Co z tego wynika?

Po pierwsze, metoda Lump Sum wygrywa dla 72,2% przypadków, czyli nieco częściej niż w klasycznym badaniu Vanguarda z 2012 (67% dla okresu 1926-2011, 10-letni horyzont). Replikacja metody Vanguarda na moich danych dała 70% wynik. Drobna różnica wynika z założenia dot. oprocentowania gotówki: Vanguard użył historycznego T-Bill (3,5% średnio dla 1926-2011), ja z kolei przyjąłem stałe 3%, co minimalnie pogarsza wyniki dla wariantu DCA.

Po drugie, mediana różnicy między obiema metodami rośnie z horyzontem inwestycyjnym. +5,0 p.p. po roku, +9,7 p.p. po 5 latach. Dla pierwotnie inwestowanych 120 000 zł oznacza to około 6 000 zł utraconej oczekiwanej wartości po roku, ale już 11 600 zł po pięciu latach. Im dłużej trzymasz portfel, tym drożej kosztuje DCA jako forma „opłaty wstępnej”, bo opóźniona inwestycja kapitału traci nieco impet.

Mapa historyczna: kiedy DCA wygrywało, a kiedy przegrywało

Tabela 1 pokazuje zagregowane statystyki, ale nie ujawnia skali różnicy ani kiedy w historii padały lepsze wyniki dla wariantu opartego o DCA. Poniższe dwa wykresy pokazują wyniki w okresie 1970-2020. Każdy słupek to jeden miesiąc:

• Słupek zielony nad osią X → lump sum dał wyższy zysk
• Słupek miedziany pod osią X → DCA dało wyższy zysk

Klastry słupków „pod kreską” (kiedy wygrał DCA) widać natychmiast: początek lat 70. (kryzys naftowy), 1987 (Czarny Poniedziałek), 2000-2002 (dot-com), 2007-2008 (kryzys kredytów subprime), 2020 (COVID). W każdym innym przypadku, gdy nie widać oznak kryzysu, LS dominuje.

Dane: Shiller (1970-2020), 612 startowych miesięcy. Każdy słupek = jeden miesiąc startowy.

Dane: Shiller (1970-2020), 612 startowych miesięcy. Każdy słupek = jeden miesiąc startowy.

Co rzuca się w oczy: wykres dla uśredniania 12-miesięcznego (DCA-12) ma wyraźnie większe skoki w obu kierunkach niż wykres dla DCA-6. To naturalne: DCA-12 dłużej rozkłada zakupy, więc gdy trafi w głęboki krach, DCA wygrywa zdecydowanie (do 30% różnicy). Gdy trafi w odbicie z dna (2009), LS wygrywa zdecydowanie (do 35%+).

Jak zmienia się efektywność obu metod w zależności od położenia indeksu S&P 500 względem szczytu

To najciekawsza obserwacja całej analizy. Wielu z nas ma tendencję pomijać zakup jednostek ETF, gdy rynki są na historycznych szczytach. W mediach krąży wówczas mnóstwo informacji wieszczących zbliżający się kryzys lub odreagowanie na giełdzie. Pokusiłem się więc sprawdzić statystycznie, jak wyglądała efektywność obu metod (DCA vs. Lump Sum) w sytuacjach, gdy kurs S&P 500 nie był dalej niż 5% od szczytu. W okresie od 1 stycznia 1970 roku, aż 307 miesięcy spełniało to kryterium, więc próbka danych jest solidna.

Tabela 2: Efektywność strategii w zależności od dystansu od szczytu na starcie inwestycji (S&P 500, 5-letni horyzont)

Analiza dała również kilka innych ciekawych faktów:

• „Tylko 13,7% serii danych w scenariuszu (0-5% ATH) jest na minusie po 5 latach od daty inwestycji”. To jest dla mnie fakt, który zdecydowanie daje do myślenia. Każdy długoterminowy inwestor, który boi się kupować na górce szerokie indeksy giełdowe S&P500 i MSCI World, powinien to zapamiętać.
• „40% serii to natychmiastowe winnery - portfel wówczas nigdy nie schodzi poniżej kwoty wpłaty!” Więcej wniosków dla tego przypadku znajdziesz w innym artykule „Zakup ETF szerokiego rynku na górce opłaca się znacznie częściej niż można sądzić”.

Szczegółowe tabele dokumentujące wyniki eksperymentu na danych z ostatnich 50 lat (S&P 500)

Poniżej kompletne dane podsumowujące symulację dla 612 miesięcy od 1970 roku. Pierwsza tabela Mediana zysku LS odpowiada na pytanie: „ile statystycznie zarobiłbyś dla kilku wybranych okresów inwestycji, kupując całość indeksu na raz?”. Wyniki prezentowane są w podziale na grupy reprezentujące określone odległości kursu S&P500 od szczytu.

Przykładowo, jeśli dziś wahasz się, czy dokonać zakupu ETF na S&P500, gdy kurs tego indeksu jest powiedzmy 8% poniżej szczytu, patrząc na tabelę od razu widać, że historycznie inwestycja z 5-letnim horyzontem dawała statystycznie w takiej sytuacji 91% zysku w ciągu ostatnich 50 lat historii.

Tabela A - Mediana zysku Lump Sum (S&P 500)

Analogicznie, jeśli interesujesz się, jak statystycznie wyglądałaby taka sama inwestycja w ETF S&P500, ale rozkładając zakup jednostek ETF na przestrzeni 6 miesięcy w równych proporcjach, wówczas zysk byłby o 2,1 p.p. niższy, czyli osiągnąłby 88,9% po 5 latach.

Tabela B - Strata DCA-6 vs LS - ile typowo mniej zarobi DCA-6 wobec Lump Sum

No i analogiczne zestawienie, ale tym razem dla metody opierającej się na rozkładzie zakupów w okresie 12 miesięcy od daty inwestycji. Widać, że rozkładanie zakupów w dłuższym okresie przeważnie wpływa negatywnie na ostateczny wynik inwestycji.

Tabela C - Strata DCA-12 vs LS

DCA-6 jest tańsze od DCA-12 w każdym koszyku i każdym horyzoncie inwestycyjnym. Krótsze DCA = mniej dni z gotówką poza rynkiem. Prowadzi to do wniosku: jeśli już wybierasz DCA, wybierz DCA-6 zamiast DCA-12.

MSCI World wykazuje zbliżone wzorce - Rozkład wyników jest bardzo podobny, ale absolutne mediany LS są niższe w stosunku do S&P500. Pełne dane MSCI World znajdziesz w symulatorze poniżej.

Sprawdź swoją sytuację - interaktywny symulator

Wyniki eksperymentu możesz sprawdzić dla swoich danych na poniższym symulatorze. Symulator pozwala sprawdzić jak statystycznie zachowywała się inwestycja w indeksy S&P500 oraz MSCI World o określonych parametrach na 50 lat danych z przeszłości. Jeśli więc rozważasz np. zakup dowolnego ETF MSCI World lub ETF S&P 500, dobierz aktualny dystans indeksu bazowego od szczytu, wprowadź wartość i horyzont inwestycji i sprawdź, jak zakup o tego typu parametrach zachowywał się w przeszłości na bazie danych statystycznych.

Symulator pokazuje rozkład historyczny wyników dla każdej z trzech strategii (Lump Sum, DCA-6, DCA-12). Boksy pokazują medianę i kwartyle (25-75%), a pojedyncze punkty - skrajne historyczne przypadki.

Pamiętaj, że to nie jest prognoza, to mapa tego, co działo się w przeszłości w sytuacjach przypominających dzisiejszą.

Polski kontekst - czego dane S&P 500 nie pokazują

Większość artykułów o DCA, które znajdziesz w internecie, jest pisana z perspektywy amerykańskiego inwestora. Jeśli jednak kupujesz ETF-y notowane w euro lub dolarach, a Twoją walutą konsumpcji jest PLN, wówczas dochodzi kwestia ryzyka kursu walutowego.

Ryzyko walutowe USD/PLN

Polski inwestor kupujący ETF na S&P 500 ma podwójną ekspozycję na akcje i na dolara. Warto przyjrzeć się kryzysowi wywołanemu kredytami subprime, jaki miał miejsce w 2007-2008 roku. S&P 500 spadł od szczytu do najniższego punktu o 57%, ale w tym samym czasie kurs USD/PLN skoczył z poziomu około 2,1 zł za dolara latem 2008 do 3,9 zł w lutym 2009. Złoty osłabił się prawie dwukrotnie wobec dolara.

Co to oznaczało dla polskiego inwestora trzymającego ETF na S&P 500? W przeliczeniu na złotówki strata była zdecydowanie mniejsza, a w niektórych miesiącach inwestor wręcz wychodził na plusie, mimo bardzo gwałtownych spadków indeksu S&P500.

Dla polskiego inwestora DCA pełni dodatkową rolę, a mianowicie uśrednia również kurs walutowy. Jeśli złoty osłabia się, co historycznie często zbiega się z momentami kryzysów (mamy wtedy ucieczkę kapitału z rynków wschodzących), kolejne transze DCA pozwalają na zakup często po niższych cenach, przy nieco droższym dolarze. To nie jest dokładnie hedging, ale to dodatkowa korzyść stosowania DCA przez polskiego inwestora w momentach kryzysów.

Najczęstsze błędy, czyli czego unikać

Oto pułapki, w które wpadają początkujący inwestorzy planujący wprowadzenie kapitału na giełdę.

1. Czekanie na „lepszy moment”. Klasyczny błąd. Masz relatywnie większy kapitał, który chcesz zainwestować w ETFy szerokiego rynku MSCI World lub S&P500, ale „rynek jest za wysoko, więc poczekam, aż spadnie”. Rynek spada i wciąż czekasz, bo „może spadnie jeszcze niżej”. To jest paraliż decyzyjny. Lepszy nawet bardzo długi DCA niż jakikolwiek brak inwestycji.

2. Przerwanie DCA w trakcie realizacji. Po pierwszym lub drugim spadku stwierdzasz: „poczekam, aż kurs indeksu spadnie jeszcze niżej”. To próba timingu wejścia w rynek. Bardzo często kończy się źle. Cała wartość DCA opiera się właśnie na tym, że wyłącza emocje.

3. Wybór długiego DCA (12 miesięcy i więcej). Jeśli już wybierasz DCA - wybierz krótkie. Statystyki wskazują, że wyniki pogarszają się ze zwiększaniem długości okresu pod DCA.

4. Mieszanie dylematu „Lump Sum vs DCA” z dylematem „kiedy w ogóle wchodzić na rynek”. To dwie różne decyzje. Pierwsza dotyczy mechaniki wejścia. Druga - wyceny rynku. Próba rozstrzygania obu jednocześnie często prowadzi do timingu, który w długim terminie przegrywa z każdą metodyczną strategią.

---

Ten tekst ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej w rozumieniu MiFID II ani indywidualnej porady inwestycyjnej. Wszystkie liczby pochodzą z symulacji opartych na danych historycznych (S&P 500 Total Return Shiller 1970-2020, MSCI World 1985-2020), które nie gwarantują podobnych wyników w przyszłości. Inwestowanie w akcje i ETF wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości kapitału. Decyzje inwestycyjne podejmuj na podstawie własnej analizy lub po konsultacji z licencjonowanym doradcą finansowym.